Hoe kom je geloofwaardig over en speel je in op emotie?

De klassieke retorici wisten al dat de geloofwaardigheid van de spreker en het emotioneren van het publiek een grote rol speelt in de overtuigingskracht. Nog steeds is de overtuigingsdrieslag (ethos, pathos en logos) actueel. In deze les wordt vanuit een historisch perspectief gekeken naar de manier waarop deze drieslag toegepast kan worden door leerlingen.

Het lesmateriaal

Het lesmateriaal bestaat uit een Powerpointpresentatie en een opdracht.

– De Powerpointpresentatie en een pdf-versie van die presentatie.

– De opdracht die in de les aan groepjes leerlingen uitgedeeld kan worden.

– Een docentenhandleiding.

Deze les is in een serie goed te combineren met de volgende les: Hoe zorgt een politicus voor applaus?

Onderzoeksmethode

Onderzoek naar moderne retorica in toespraken wordt vaak gedaan aan de hand van de retorische kritiek (vgl. Braet, 2011). De retorische kritiek identificeert overtuigingskracht, of dit nu in redelijke of onredelijke vormen is. Ook de klassieke overtuigingsdrieslag ethos, pathos en logos speelt in deze onderzoeksmethode een grote rol. Het gaat er in de persuasieanalyse namelijk om dat iemand die argumenteert alle zeilen bijzet om de discussie te winnen.

Ondersteunend videomateriaal

Wetenschappelijke onderbouwing

De klassieke retorici wisten al dat een spreker drie middelen kan gebruiken om zijn publiek te overtuigen: de spreker moet zijn geloofwaardigheid tonen (ethos), logische argumentatie presenteren (logos) en het publiek emotioneren (pathos). De Griekse filosoof Aristoteles (384-322 v. Chr.) is de grondlegger van deze overtuigingsdrieslag, die tot in de Romeinse tijd is gebruikt door verschillende klassieke retorici. De klassieken hebben hun theorie uitgewerkt voor en toegepast op drie soorten toespraken: de gerechtelijke toespraak, de politieke toespraak en de gelegenheidstoespraak. Het overtuigen met je geloofwaardigheid als spreker staat vooral centraal in de politieke toespraak, terwijl het overtuigen met emoties vooral in de gerechtelijke rede van belang is.

Is een geloofwaardige spreker een goede spreker?

Ethos (spreek uit: èthos of éthos) is een concept dat uitgaat van de spreker en het doel is het wekken van een betrouwbare indruk. Het publiek bepaalt die indruk en gaat na of de spreker eerlijk en deskundig is en of hij of zij ons als publiek bevalt. Een belangrijk verschil tussen de klassieke inzichten van de tot nu toe besproken klassieken (Quintillianus, Cicero en Aristoteles) ligt op het gebied van de reputatie. Waar Aristoteles stelt dat je geloofwaardigheid enkel bepaald wordt tijdens je presentatie, is tijdgenoot Isocrates het daar niet mee eens. Ook reputatie speelt immers een rol. Dat laatste zien we ook bij moderne auteurs terugkomen.

Een geëmotioneerd publiek als doel van je presentatie?

‘Wie een miljoenenpubliek via tv of internet echt wil bereiken, moet emoties uit de kast halen om zijn publiek te raken’ (De Jong, Pieper en Rademaker, 2015, p. 242). Emotie is in de Nederlandse spreektraditie een ondergeschoven kindje. Zeker in de politiek is het heel ongebruikelijk om in te spelen op emotie. De zakelijke bestuurdersstijl van politici als Lubbers en Kok is lang de norm geweest en ook in andere tijdsperiodes wordt met weinig emotionele inzet gesproken. Sinds 2000 begint emotie in de (politieke) spreektraditie op te leven. Sprekers als Pim Fortuyn, Geert Wilders, Frans Timmermans en Peter van Uhm laten zien dat emotie in een speech een wezenlijke rol kan hebben. Internationaal is Barack Obama een schoolvoorbeeld van een begenadigd spreker.

Verder lezen?

Aerts, R. (2003). Emotie in de politiek. Over politieke stijlen in Nederland sinds 1848. In C. van Baalen et al. (red.), Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2003. Emotie in de politiek (pp. 12-25). Den Haag: Sdu uitgevers.

Bos, W. (2016, 28 juli). DWDD Summerschool: Wouter Bos – I Have A Dream. Geraadpleegd op 28 maart 2018 van https://dewerelddraaitdoor.bnnvara.nl/media/362346

Braet, A. (2011). Retorische kritiek. Den Haag: Sdu uitgevers.

Jong, J. de, Pieper, C. & Rademaker, A. (2015). Beïnvloeden met emoties. Pathos en retorica. Amsterdam: Amsterdam University Press.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *