Hoe overtuig je met maar één woord?

Elke formuleringskeuze die we maken, leidt tot een andere conclusie. Hoe kun je dat taalprincipe inzetten om mensen te beïnvloeden? Hoe overtuig je met maar één woord? Dat is het centrale thema van deze les over framing.

Het lesmateriaal

Het lesmateriaal bestaat uit een Powerpointpresentatie en een opdracht.

– De Powerpointpresentatie en een pdf-versie van die presentatie.

– De opdracht die in de les aan groepjes leerlingen uitgedeeld kan worden.

– Een docentenhandleiding.

Deze les is in een serie goed te combineren met het volgende lesidee: Hoe kan de Stemwijzer je mening bepalen?

Ondersteunend videomateriaal

Wetenschappelijke onderbouwing

Taal is argumentatie

In de taalopvatting theory of argumentation in the language system (TAL, vgl. Ducrot, Verhagen) wordt ervan uitgegaan dat alle taaluitingen een argumentatieve oriëntatie hebben. Daarmee bedoelen de aanhangers van deze theorie dat taaluitingen aansturen op een bepaalde conclusie. Denk maar eens aan het zinnetje ‘Peter kent niet alle wijnen, maar hij kent er wel een paar’. In feite is dit dubbelop: Peter kent niet alle wijnen stuurt immers al aan op de conclusie dat hij waarschijnlijk wel enkele wijnen kent, de spreker had immers ook kunnen stellen dat Peter geen wijnen kent. Tegelijkertijd: als je zegt dat Peter niet alle wijnen kent, zou je kunnen denken dat aangestuurd wordt op de conclusie dat Peter niet geïnteresseerd is in wijn. Door het woordje ‘maar’ te gebruiken, wordt deze conclusie geannuleerd en wordt aangestuurd op een andere conclusie: het laat zien dat Peter in ieder geval wel iets van wijn weet. Dat is de reden dat deze uiting volgens de hierboven genoemde taalopvatting niet dubbelop is.

Wat is framing?

Framing gaat uit van het hierboven beschreven principe van argumentatieve oriëntatie. Door je woordkeuze beïnvloed je de interpretatie van de ontvanger. Denk bijvoorbeeld aan het woord ‘plofkip’, geïntroduceerd door de stichting Wakker Dier. Ook al was dit in het begin een nieuw woord, je weet meteen dat het een negatieve argumentatieve oriëntatie heeft. Het stuurt aan op een negatieve conclusie.

Een ander voorbeeld is een alternatief voor de hypotheekrenteaftrek – villasubsidie. Villasubsidie is voor veel mensen niet acceptabel: het woord, of beter, het frame, impliceert dat er sprake is van subsidie, overheidssteun, voor mensen met villa’s. Oftewel: steun voor de allerrijksten! Mensen zijn er automatisch tegen, zelfs al maken ze gebruik van de hypotheekrenteaftrek, blijkt bijvoorbeeld uit het volgende fragment.

Je kunt dus overtuigen met maar één woord

Politici, lobbyorganisaties en alle andere professionele beïnvloeders oefenen dus invloed uit op hun publiek door gebruik te maken van frames. Eén woord kan een heel overtuigingsproces in gang zetten. Denk je aan villasubsidie, dan beredeneer je automatisch dat dat een slecht plan is. Het woord stuurt aan op een negatieve conclusie. Denk je aan de sleepwet, dan associeer je het waarschijnlijk met een sleepnet en dus met het ongericht verzamelen van vis (of in dit geval natuurlijk informatie): je stemt er dus waarschijnlijk tegen. We denken ondertussen dat we heel rationeel nagedacht hebben over de manier waarop we tot deze conclusie zijn gekomen. Gebruik je framing om mensen te overtuigen, dan is de kans groot dat als je ze daarna vraagt wat ze vinden van een bepaald standpunt, ze het antwoord baseren op dat frame.

Verder lezen?

Bruijn, H. de (2014). Framing. Over de macht van taal in de politiek. Amsterdam: Atlas Contact.

Bruijn, H. de (2018, 4 maart). Hans de Bruijn in Trouw over framing (column). Geraadpleegd op 23 maart 2018 van https://www.tudelft.nl/2018/tbm/hans-de-bruijn-in-trouw-over-framing-column/

Ducrot, O. (1996). Slovenian Lectures: Argumentative Semantics/Conférences Slovènes: Sémantiques argumentatives. Red. Igor Ž. Žagar. Ljubljana: ISH Inštitut za humanistične študije Ljubljana.

Gagestein, S. (2014). Denk niet aan een roze olifant. Zaltbommel: Haystack.

Gorp, B. van (2006). Framing asiel: indringers en slachtoffers in de pers. Leuven: Acco.

Gorp, B. van (2018). Verdraaid. Het nieuws anders bekeken. Kalmthout: Pelckmans Pro.

Joris, W., d’Haenens, L., Gorp, B. van, & Vercruysse, T. (2013). De eurocrisis in het nieuws. Een framinganalyse van de verslaggeving in Vlaamse kranten. Tijdschrift voor Communicatiewetenschap, (2), 162-183.

Verhagen, A. (2005). Constructions of Intersubjectivity. Discourse, Syntax, and Cognition. Oxford [etc.]: Oxford University Press.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *